Μουσουλμανικά μνημεία των Γιαννιτσών

Γαζή Αχμέτ Εβρενός

Ο Γαζή Αχμέτ Εβρενός (1288- 17 Νοεμβρίου 1417) γεννήθηκε στο Παλαιόκαστρο (σημερινό Μπαλίκεσιρ, της Τουρκίας. Ήταν απόγονος της γνωστής οικογένειας Τουρκομάνων Evrenosogullari η οποία αρχικά υπηρετούσε τους Βυζαντινούς στο διάστημα μεταξύ 1302 και 1361. Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τον Orhan Gazi ο Εβρενός εξωμότησε και άρχισε να υπηρετεί τους Οθωμανούς. Η οικογένειά του απετέλεσε μία από τις τέσσερις μεγάλες οικογένειες Οθωμανών πολεμάρχων.

. Οδήγησε τον Οθωμανικό στρατό, μαζί με τον Σουλεϊμάν Πασά,  γιο του Orhan Gazi, και κατέκτησε τη Θράκη, τη Μακεδονία, τη Ρούμελη και τα Βαλκάνια. Κατά τη διάρκεια της ζωής του υπηρέτησε ως στρατιωτικός διοικητής σε τέσσερις Οθωμανούς Σουλτάνους: Ορχάν, Μουράτ Α’, Βαγιαζήτ Α’ και Μωάμεθ Α’. Οι υπηρεσίες του αμείφθηκαν με πλούσιες δωρεές, κυρίως με αχανή κτήματα στη Μακεδονία και στη Βουλγαρία.

Ως στρατηγός του Τουρκικού στρατού, ο Γαζή Εβρενός Μπέη, το 1385 εγκατέστησε το στρατό του στην πόλη των Γιαννιτσών για να εξορμεί κατά των βυζαντινών και των άλλων ηγεμόνων στη Βλαχία και στην Πελοπόννησο. Εκεί συνάντησε έναν ήδη οργανωμένο οικισμό, τον οποίο και κατέλαβε. Η τουρκική φάση της πόλης των Γιαννιτσών ξεκινά και σφραγίζεται από την προσωπικότητα του Γαζή Εβρενός Μπέη.

Ο Γαζή Εβρενός Μπέη πέθανε σε ηλικία 129 ετών και ετάφη στο Μαυσωλείο Γαζή Εβρενός, ένα από τα πιο αξιόλογα οθωμανικά μνημεία των Γιαννιτσών, το οποίο υπάρχει ακόμη άθικτο και είχε αποκατασταθεί κατά το 19ο αιώνα. Δεν είναι οθωμανικό μνημείο, αλλά καθαρά βυζαντινό. Το γεγονός ότι ετάφη στην πόλη των Γιαννιτσών, θα την καταστήσει ως ιερή πόλη των Τούρκων και τόπο προσκυνήματος, πράγμα που εξηγεί ισως και το πείσμα με το οποίο οι Τούρκοι τα υπερασπίστηκαν στους Βαλκανικούς πολέμους το 1912. Το 2006, κατά τη διάρκεια εργασιών αναστήλωσης του Μαυσωλείου του Γαζί Εβρενός, βρέθηκε ένας ανθρώπινος σκελετός που εικάζεται ότι μπορεί να ανήκει στον Οθωμανό στρατηλάτη.

Το Μαυσωλείο του Γαζή Εβρενός

Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τον Πύργο του Ρολογιού. Πρόκειται για το ταφικό μνημείο του Γαζή Εβρενός,

Σύμφωνα με επιγραφή που αναφέρεται στην ταφή του Γαζή Εβρενός, χτίστηκε το1417. Από τα μορφολογικά του στοιχεία συμπεραίνουμε ότι ανασκευάστηκε στα τέλη του Ι 9ου αι. Αποτελείται από δυο ορθογώνιους χώρους εμβαδού 230 τμ. Στεγάζονταν με δώμα, από το οποίο εξείχαν τρεις μικροί τρούλοι καλυμμένοι με μολύβι. Το κτίριο διαθέτει πλούσιο διάκοσμο εξωτερικά και στο εσωτερικό του είναι ελαφρά διακοσμημένο. Το μαυσωλείο προορίζεται για Αρχαιολογικό

Μουσείο. Το κτίριο ανεγέρθηκε πάνω στον τάφο του Γαζή Εβρενός (έτος θανάτου 1414) και αποτέλεσε τόπο προσκυνήματος. Με την προσθήκη και άλλων χώρων, εκτός από μαυσωλείο, λειτούργησε και ως τέμενος, κάτι εξαιρετικά συνηθισμένο στην ισλαμική πρακτική. Οι τοιχοποιίες είναι κτισμένες με αργούς λίθους και ζώνες πλίνθων. Στις αρχές του 2Οου αι., το κτίριο αναμορφώνεται ριζικά. Προστίθεται ο μεγάλος ενιαίος χώρος στα ανατολικά, παίρνει στην κάτοψη το σχήμα του Τ και τότε λειτουργεί ως τέμενος. Καλύφθηκε με επίπεδη οροφή, από την οποία προέβαλλαν τρεις χαμηλοί τρουλλίσκοι χωρίς τύμπανο, στη ΒΔ, ΝΔ και ΝΑ γωνία του κτιρίου. Πάνω από την πόρτα βρίσκεται εντοιχισμένη ενεπίγραφη μαρμάρινη πλάκα, όπου αναφέρεται το έτος 1910/11. Τέλος σε ειδική εσοχή στον τοίχο του ΒΔ χώρου τοποθετήθηκαν δύο τμήματα μαρμάρινης ενεπίγραφης πλάκας σε παλαιοοθωμανική γραφή, Σε ελεύθερη μετάφραση το πλήρες κείμενο της επιγραφής αναφέρει:

Πέθανε και μετακόμισε από την εφήμερη κατοικία στην μόνιμη κατοικία ο αποθανών και συγχωρημένος, ο ευτυχισμένος μάρτυρας, ο Κύριος των πιστών, ο Διοικητής των γαζήδων και πολεμιστών για την Πίστη, που συνέτριψε τους άπιστους και πολυθεϊστές, αυτός που επισκέφθηκε τον ιερό οίκο του Θεού, αυτός που περιχάραξε την «γωνία» και την «θέση», ο Χατζή Εβρενός γιος του Ισά ,ας πέσει το φως του Θεού επάνω από τον τάφο του και ας ευωδιάζει ο τάφος του έως ότου το ‘Ελεος του Παντοδύναμου Θεού, και ας είναι ο Θεός ευχαριστημένος μαζί του, την ημέρα Τετάρτη την έβδομη του μήνα Shevval κατά το έτος 820 της Εγίρας” Από την επιγραφή προκύπτει η ακριβής χρονολογία του θανάτου του Γαζή Εβρενός, την Τετάρτη 17 Νοεμβρίου του 1414.

 Η σημασία που δίνουν οι μουσουλμάνοι στο συγκεκριμένο μνημείο φαίνεται και από το ότι περιγράφεται με θαυμασμό από το διάσημο περιηγητή του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεμπή στο ταξιδιωτικό του βιβλίο για την Κεντρική και Δυτική Μακεδονία.

Ξεχωρίζουν οι μιναρέδες των τζαμιών

“Αυτό το Γενιτσέ του Βαρδάρη είναι από όλους ο πιο εύφορος και κοσμημένος τόπος προσκυνήματος και ο πιο παλαιός και τιμημένος τόπος, όπου οι προσευχές γίνονται εισακουστές. Πρώτα ο τόπος προσκυνήματος της πηγής των ατρόμητων Γαζήδων, δηλαδή ο τόπος προσκυνήματος του Γαζή Εβρενός. Είναι θαμμένος μέσα στην πόλη αυτή, κάτω από έναν όμορφο θόλο, χτισμένο με πέτρα και σκεπασμένο με μολύβι. Στο εσωτερικό όμως του στιλπνού αυτού θόλου υπάρχουν δυο σειρές Γαζήδων που πέθαναν σαν μάρτυρες. Κάτω στο δάπεδο κατεβαίνουν με μια πέτρινη σκάλα με τρία σκαλοπάτια. Ο Γαζή Εβρενός αναπαύεται εν ειρήνη στον τιμημένο τάφο του, σʼ ένα μαρμάρινο παλιό κιβούρι. (...) Δεν έχουμε δει σε κανένα άλλο βιλαέτι χτισμένον έναν τέτοιο λαμπρό τάφο. Επειδή ο θόλος είναι υψηλός, οι πλευρές του έχουν κοσμηθεί με παράθυρα. Είναι ένας κατάφωτος θόλος, όμοιος με το κάστρο του Ιρέμ. Επάνω στον τοίχο υπάρχουν με όμορφες διαφορετικές γραφές τα ίχνη του κάθε ταξιδιώτη ξηράς και θάλασσας (η ευλογία του Θεού ας είναι μαζί τους)”, τονίζει χαρακτηριστικά ο Εβλιγιά Τσελεμπή.

Στα μέσα της δεκαετίας ‘80 το μνημείο απαλλοτριώθηκε από το Δήμο Γιαννιτσών Το κτίριο παραχωρήθηκε από το ΥΠ.ΠΟ. προς χρήση στο Δήμο Γιαννιτσών, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως χώρος πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Το κτίριο πρόκειται να στεγάσει διαχρονική αρχαιολογική συλλογή με ευρήματα από την περιοχή των Γιαννιτσών.

 

ΤΟ ΡΟΛΟΙ

‘Το καλύτερα διατηρημένο μνημείο της πόλης είναι το«ρολόγι».. Το πιο παλιό ρολόι είναι των Γιαννιτσών , που κτίσθηκε το 1753-1754 από τον Εβρενέζογλου Σερίφ Αχμέτ. Είναι ορθογώνιο κτίριο , έχει ύψος 25 μέτρα και είναι κτισμένος με πέτρα μέχρι τα πρώτα 4 μ . και στη συνέχεια πλινθόκτιστος. Σε δυο πλάκες από άσπρο μάρμαρο έχει χαραγμένη μια επιγραφή, που διατηρείται και σήμερα και αναφέρει τα παρακάτω: Σερίφ Αχμέτ από τους απογόνους του Εβρενός κι ένδοξος αρχηγός. Πάντοτε έκανε τις καλύτερες προσπάθειες στα βακούφια που τα χρωστά στους προγόνους. Αυτός τώρα κατασκεύασε ένα ρολόι που να δείχνει την ώρα., αλλά το κατασκεύασε να έχει πέντε πτυχές ισλαμικές .Την ανταμοιβή που πήρε, με αγνά κίνητρα θέλησε να δωρίσει στον πατέρα του και στη μητέρα του και στην ψυχή του Γαζή.                    

                                

Επίσης, εντός του πρώην στρατοπέδου “Καψάλη” βρίσκονται το τζαμί του ποιητή Ιλαχή (δεύτερο μισό του 15ου αιώνα), από όπου πέρασαν πολλοί μουσουλμάνοι διανοούμενοι και τούρκοι περιηγητές, καθώς και τα λουτρά που αποτέλεσαν πόλο έλξης επισκεπτών την εποχή της τουρκοκρατίας.
Στα οθωμανικά μνημεία των Γιαννιτσών περιλαμβάνουν ακόμη τα λουτρά Καϊάφα (15ος αι.), που φέρεται να λειτουργούσαν μέχρι τις αρχές του 20ού, το Ισκεντέρ Τζαμί (1490) και το Αχμέτ Μπέη Τζαμί (δεύτερο μισό του 15ου αι.) από τον εγγονό του Γαζή Εβρενός,κοντά στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, το “Πολύκεντρο”, ένα νεοκλασικό κτίριο του 19ου αιώνα, που αποτέλεσε την κατοικία του τούρκου μπέη και μετά την απελευθέρωση της πόλης λειτούργησε ως νοσοκομείο.

Το πολύκεντρο

 

το τζαμί του ποιητή Ιλαχή